Бишкек, 27.05.26. /Кабар/. Тышкы иштер министри Жээнбек Кулубаев күн мурун Нью-Йорк шаарында БУУнун Коопсуздук кеңешинин ачык дебаттарында билдирүү жасады.
Төмөндө министрдин билдирүүсүн толук беребиз:
“Урматтуу төрага,
Коопсуздук кеңешинин урматтуу мүчөлөрү,
Урматтуу айымдар жана мырзалар,
Кытай Эл Республикасынын тышкы иштер министри урматтуу Ван И мырзаны куттуктап, бүгүнкү БУУнун Уставынын максаттарын жана принциптерин коргоо, ошондой эле эл аралык кызматташтыкты өнүктүрүү боюнча жыйынды уюштургандыгы үчүн Кытайдын төрагалыгына ыраазычылык билдирем.
Дээрлик сегиз он жылдык бою Устав тынчтыкты, коопсуздукту, кызматташтыкты жана мамлекеттер ортосундагы өз ара урматтоону камсыз кылган жалпы алкак болуп кызмат кылып келет.
Уставдын максаттары жана принциптери так аныкталган: келечек муундарды согуштан сактоо, эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту колдоо, мамлекеттер ортосунда достук мамилелерди өнүктүрүү, адам укуктарын илгерилетүү жана эл аралык кызматташтыкты чыңдоо.
Бирок бүгүнкү күндө биз куралдуу жаңжалдардын, эл аралык укуктун бузулушунун, гуманитардык кризистердин, терроризмдин, климаттык көйгөйлөрдүн, азык-түлүк жана энергетикалык коопсуздуктун начарлашынын, ошондой эле мамлекеттер ортосундагы ишенимсиздиктин өсүшүнө күбө болуудабыз.
Бул чакырыктар чек араларды тааныбайт. Өлкөнүн көлөмүнө же күчүнө карабастан, бир дагы мамлекет аларды жалгыз чече албайт. Ошондуктан Кыргызстан эл аралык кызматташтык тандоо эмес, турмуштук зарылдык деп эсептейт.
Урматтуу төрага,
Бүгүн дүйнөгө биримдик керек. Бириккен Улуттар Уюму мамлекеттер ортосундагы ажырымдын күзгүсү эмес, көпүрөсү болушу керек. Буга жетишүү үчүн эл аралык коомчулук көп тараптуу институттарга болгон ишенимди калыбына келтирүүгө тийиш.
Биринчиден, биз эл аралык укукка жана БУУнун Уставына болгон урматтоону бекемдешибиз керек.
Бардык мүчө мамлекеттер бирдей эрежелерди сактоого тийиш. Тандалма мамиле эл аралык системанын ишенимдүүлүгүн алсыратат.
Экинчиден, биз превентивдүү дипломатиянын ролун күчөтүшүбүз керек. БУУ, аймактык уюмдар жана мүчө мамлекеттер тобокелдиктерди эрте аныктоо жана алардын түпкү себептерин жоюу үчүн биргелешип иш алып барууга тийиш.
Үчүнчүдөн, өнүгүү жана коопсуздук өз ара байланышта каралышы керек. Жакырчылык, теңсиздик, климаттын өзгөрүшү жана адилеттүү мүмкүнчүлүктөрдүн жоктугу туруксуздукка алып келиши мүмкүн. Ошондуктан туруктуу өнүгүү тынчтык менен коопсуздуктун ажырагыс бөлүгү болуп саналат.
Төртүнчүдөн, көп тараптуу институттарды инклюзивдүү, ачык-айкын жана натыйжалуу кылышыбыз керек. БУУнун, анын ичинде Коопсуздук кеңешин реформалоо заманбап реалдуулуктарды чагылдырып, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн, деңизге чыгуу мүмкүнчүлүгү жок мамлекеттердин жана чакан өлкөлөрдүн адилеттүү өкүлчүлүгүн камсыз кылууга тийиш.
Бул принциптер 202-2028-жылдарга Коопсуздук кеңешинин туруктуу эмес мүчөлүгүнө Кыргызстандын талапкерлигинин негизги артыкчылыктары болуп саналат. Мүчө мамлекеттер бул шайлоону келерки аптада, 3-июнда өткөрүшөт.
Урматтуу төрага,
БУУга мүчө мамлекеттердин ишениминин негизинде Кыргызстан Коопсуздук кеңешинде биринчи жолу кызмат өтөөгө даяр.
Биз бүгүнкү күндө Кеңеш иш алып барып жаткан татаал шарттарды толук түшүнөбүз.
Мындай учурда кеңешке туруктуулук гана эмес, жаңы көз караштар, жаңы энергия жана практикалык идеялар дагы керек.
Кыргызстан Тынчтык куруу комиссиясынын ролу мындан ары дагы бекемделип, Коопсуздук Кеңешинин ишин толуктоочу орган катары так таанылышы керек деп эсептейт. Ал эрте аракеттенүү, диалог, институттарды чыңдоо жана туруктуу өнүгүү үчүн байланыштыруучу механизм боло алат — булардын баары узак мөөнөттүү тынчтык үчүн өтө маанилүү.
Коопсуздук кеңеши кризистерге жооп берүүдө гана эмес, алардын алдын алууда дагы натыйжалуу болушу керек.
Кыргызстан чек ара талаштарын тынчтык жолу менен жөнгө салууга превентивдүү дипломатиянын маанилүү бөлүгү катары көбүрөөк көңүл бурууну каалайт.
Биздин аймак чечилбей калган чек ара маселелери көңүл сыртында калса, чыңалуунун булагына айланышы мүмкүн экенин жакшы билет.
Ошол эле учурда саясий эрк жана диалог аркылуу эң татаал маселелерди да тынчтык жолу менен чечүүгө болот.
Бул — Кыргызстан Коопсуздук кеңешине алып келүүнү каалаган көз караш.
Кыргызстан жалпы жыргалчылык үчүн бардык мамлекеттер жана мамлекеттердин топтору менен практикалык негизде иштөөгө даяр.
Биз тирешүүгө же блоктук саясатка негизделген ыкмаларды четке кагабыз. Биздин миссия диалогго, тең салмактуулукка жана кызматташтыкка болгон туруктуу умтулууга негизделет.
Кыргызстан бул кеңешке көпүрө куруучу үндү алып келүүгө умтулат — ишенимди бекемдеген, угууга даяр жана БУУнун Уставынын духунда практикалык чечимдерди издеген үндү.
Урматтуу кесиптештер,
Мен абдан ачык айткым келет. Коопсуздук Кеңеши жабык клуб эмес.
Ал күчү көбүрөөк мамлекеттер үчүн гана арналган мейкиндик эмес.
Бул — бардык мүчө мамлекеттер тарабынан эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту сактоо боюнча негизги жоопкерчилик жүктөлгөн орган.
Кыргызстан БУУнун бардык мүчө мамлекеттери менен биргеликте Уставдын максаттарын жана принциптерин коргоо, ошондой эле келечек муундар үчүн адилеттүү, коопсуз жана кызматташтыкка негизделген дүйнөнү куруу үчүн иштөөгө даяр”.
