Эл аралык өнүктүрүү институттарынын эсептөөлөрү боюнча, курулуш тармагы Кыргызстандын ИДПсынын өсүшүнө эң чоң салым кошкон тармак болуп саналат. Евразия өнүктүрүү банкынын аналитиктери 2026-жылдын башынан бери экономикалык өсүш 12,4%га чейин тездегенин, курулуш тармагы негизги кыймылдаткыч күчкө айланганын жана бул негизги макроэкономикалык көрсөткүчкө олуттуу таасир тийгизгенин эсептеп чыгышкан. Чет элдик эксперттер өз отчетторунда көрсөтүшкөн тенденциялар чынында эле Кыргызстанда орун алып жатканы чындык. Ири шаарлар кеңейип, өнүгүүгө жолуна түштү. Бишкек менен Ошто заманбап спорт ареналары, соода борборлору, административдик имараттар курулууда. Курулуш аянтчалары кеңейип, күн сайын жүздөгөн көп кабаттуу имараттар, анын ичинде Мамлекеттик ипотекалык компаниянын турак жай комплекстери көбөйүүдө. "Жеткиликтүү турак жай" — бул мамлекеттик негизги программалардын бири, ал жарандарга батирди төмөнкү пайыздык чен менен бөлүп төлөө менен сатып алууга мүмкүндүк берет. Биз бул ирет он миңдеген батирлер жана миллиондогон чарчы метр жаңы турак жайлар жөнүндө сөз кылабыз.
Расмий эсептөөгө ылайык, курулуштагы ички дүң продукт 2025-жылы 438,5 млрд сомго жеткен. Ал эми 2026-жылдын биринчи кварталында бул көрсөткүч 68 млрд 826,5 млн сомду түзгөн. Бул тармактын туруктуу өсүп жатканын, алгачкы үч айда жылдык көрсөткүч мурдагы жылга салыштырмалуу 30%га өскөнүн билдирет.
Эксперт Сергей Пономарев "Кабар" маалымат агенттигине билдиргендей, курулуш экономиканын негизги тармагы болуп саналгандыктан, башка тармактардын өнүгүүсүнө түрткү берет. Ошондой эле жеке бизнес дагы ата мекендик өндүрүштү өнүктүрүүгө катышып жатат.
"Биз мультипликативдик эффектти көрүп жатабыз жана эң негизгиси, социалдык факторду белгилеп кетким келет. Жаңы конуштар жана кичи райондор курулуп, инфраструктура менен камсыздалып, зарыл болгон коммуналдык кызматтар — суу, электр энергиясы жана газ тартылып, жолдор салынып, жашылдандыруу иштери башталат. Дүкөн, мектеп, бала бакча, спорт аянтчасы жана ооруканалар пайда болот. Бул биздин жарандардын жашоо сапатын жакшыртат.
Учурда Ош жана Бишкекте гана эмес, облустук жана райондук борборлордо да курулуш иштери активдүү жүрүп жатат. Мамлекеттик ипотекалык компания аймактарда курулуш иштерин кызуу колго алууда.
Ошондой эле бизде курулуш үчүн керектүү курулуш материалдарынын көпчүлүгү өзүбүздө өндүрүлүп жатканы маанилүү. Ата мекендик компаниялар цемент, бетон, кыш жана жасалгалоочу материалдарды чыгара башташты. Бул курулуш башка тиешелүү тармактарды да өзүнө тартып жатканын билдирет", — деп белгилейт Сергей Пономарев.
Евразиялык турукташтыруу жана өнүктүрүү фонду бир нече жылдан бери Кыргызстандагы негизги экономикалык көрсөткүчтөрүнө байкоо жүргүзүп келет. "Кабар" маалымат агенттигинин өтүнүчү боюнча эксперттер биздин өлкөнүн курулуш тармагындагы тенденцияларды талдап, төмөнкүдөй тыянакка келишти.
"Курулуш тармагы акыркы жылдары Кыргызстандын экономикалык өсүшүнүн негизги кыймылдаткычтарынын бири болуп келет. 2023-жылдан 2025-жылга чейин ИДПнын орточо өсүшү 10,7%ды түзгөндүктөн, курулуштагы кошумча нарктын орточо реалдуу өсүшү 24,2%ды түзгөн.
Курулуштун тез өсүшү тармактагы реалдуу эмгек акынын жана жумуш менен камсыз болуунун өсүшүнөн ашып кетүүсүнөн көрүнүп турат (2025-жылдын аягына карата тиешелүүлүгүнө жараша 27% жана 30%).
Инфраструктуралык курулуш дагы олуттуу салым кошууда. Транспорт, энергетика жана туризм тармактарында көптөгөн долбоорлор ишке ашырылууда, мисалы, "Манас" эл аралык аэропортун реконструкциялоо, Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун жана Камбар-Ата ГЭС-1ди куруу, "Ала-Тоо" курортун түзүү жана башкалар.
Бул долбоорлорду ишке ашыруу өлкөнүн транзиттик жана туристтик потенциалын жогорулатууга, ички жана тышкы сооданы өнүктүрүүгө жана өлкөнүн тышкы таасирлерге туруктуулугун жогорулатууга багытталган. Турак жай курулушу тездик менен кеңейүүдө: 2025-жылы 1,8 млн чарчы метр турак жай пайдаланууга берилген жана 5 млн чарчы метрден ашык курулуш уланууда. Бул калктын, айрыкча аз камсыз болгон топтордун жыргалчылыгын узак мөөнөттүү келечекте жакшыртууга шарттарды түзөт", - деп белгилешет эксперттер.
Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министри Нурдан Орунтаев "Кабар" маалымат агенттигине алдыда кандай олуттуу натыйжалар күтүлүп жатканы жөнүндө айтып берди.
"Курулуш тармагы 2030-жылга чейин Кыргызстандын Улуттук өнүктүрүү программасынын негизги багыттарынын бири болуп саналат. Негизги басым жарандарды жеткиликтүү турак жай менен камсыз кылууга, социалдык инфраструктураны, аймактарды жана өлкөнүн транспорттук жана логистикалык потенциалын өнүктүрүүгө багытталган.
Бүгүнкү күндө Мамлекеттик ипотекалык компания 82 миңден ашык батирлүү жана жалпы аянты 5,5 млн чарчы метрден ашкан 1116 көп батирлүү үйлөрдү куруп жатат.
Ошол эле учурда мектеп, бала бакча, саламаттыкты сактоо жана башка социалдык мекемелерди куруу боюнча долбоорлор ишке ашырылууда. Жол жана логистикалык инфраструктураны өнүктүрүү, ошондой эле жаңы жумуш орундарын түзүүгө жана экономикалык өсүшкө салым кошо турган ата мекендик курулуш материалдарын өндүрүүнү көбөйтүү маанилүү багыт бойдон калууда.
2030-жылга карата биздин максатыбыз курулуш көлөмүн көбөйтүү гана эмес, ошондой эле аймактарды комплекстүү өнүктүрүү, жарандар үчүн заманбап, коопсуз жана ыңгайлуу жашоо чөйрөсүн түзүү", - деди Нурдан Орунтаев.
Курулушка салынган ар бир сом ИДПнын кошумча 2-3 сом өсүшүнө алып келет. Тармакка багытталган ресурстар тиешелүү тармактарга инвестициялардын келүүсүн шарттайт.
Эксперттердин баамында, курулушка салынган инвестициялар тиешелүү бизнес тармактарына чейин созулган акча агымын жаратат, анын көлөмү баштапкы инвестициядан 5-7 эсе көп. Эксперттер өлкөбүздүн экономикалык потенциалы өсүп жатканын жана негизги өсүү багыты болгон курулуш тармагы келерки жылдарга өнүгүүнүн пайдубалын түптөп жатканын белгилешет.
