Кыргызстандын президенти Садыр Жапаровдун Пакистанга жасалган визити боюнча саясат таануучу Марс Сариев “Кабар” агенттигине маек берип, эки мамлекет ортосундагы кызматташтыктын бир топ багыттарына токтолду.
— Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров Пакистанга мамлекеттик сапар менен барды. Сиз бул визитти кантип баалайсыз?
— Бул визит жөн гана дипломатиялык окуя эмес. Ал эки тараптуу кызматташуунун жаңы багыттарын белгиледи, алар салттуу соода жана дипломатия чеңгелинен ашып кетет. Бир нече жылдардан бери эки өлкө узак мөөнөттүү долбоорлорду ишке ашырууга даяр экенин көрсөттү, бул Борбор жана Түштүк Азиянын өз ара аракеттенишинин логикасын өзгөртө алат.
— Транспорттук-логистикалык потенциал да айтылган. Кыргызстан үчүн анын мааниси эмнеде?
— Бул Кытай — Пакистан экономикалык коридору жана QTTA келишимдеринин мүмкүнчүлүктөрүн пайдалануу менен байланыштуу. Мунун аркасында Кыргызстан Пакистандын транспорттук маршруттары аркылуу Индия океанындагы портторго чыгуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Бул экспорттук мүмкүнчүлүктөрдү олуттуу кеңейтет, логистиканын чыгымын азайтат жана региондун экономикалык байланыштарын күчөтөт.
— Энергетика жаатында эмне өзгөрүүлөр бар?
— Визит энергетикалык долбоорлордун актуалдуулугун тастыктады, анын ичинде Кыргызстандын регионалдык электр энергиясын экспорттоо тутумуна катышуусу. Жаңы жогорку чыңалуудагы электр линияларын ишке киргизүү жана геоэнергетикалык интеграциянын өнүгүшү «жашыл» энергияны Пакистанга берүү Кыргызстан үчүн узак мөөнөттүү киреше булагы болуп кызмат кыла алат. Бул региондук суроо-талапты эске алганда стратегикалык мааниге ээ.
— Билим берүү байланыштары тууралуу эмне айтууга болот?
— Билим берүү — узак мөөнөттүү өнөктөштүктүн негизги элементтери. Кыргызстанда жыл сайын Пакистандан жүздөгөн студенттер билим алат. Мындай байланыштар гуманитардык негиз түзүп, «жумшак күч» элементине айланат. Алар илим, медицина, IT жана университеттер аралык программаларда кызматташтыкты кеңейтүүгө жол ачат.
— Коопсуздук жаатында абал кандай?
— Бул өтө маанилүү. Тажрыйба алмашуу, биргелешкен тренингдер, чек ара коопсуздугу жана экстремизмге каршы чаралар боюнча консультациялар стратегиялык багыт болуп саналат. Афганистан-Пакистан чек арасындагы, Линия Дюранда деген белгилүү аймакта кырдаал чың. Бул зонанын кысымы Борбор Азиянын түштүк чек араларында жаңы туруксуздук очогун жаратышы мүмкүн, жана бул түздөн-түз Кыргызстандын кызыкчылыктарына тиешелүү. Бул контексте «C5+1» форматындагы Борбор азия мамлекеттери менен пакистандык атайын кызматтардын регулярдуу консультациялары кризистерди алдын алуу жана алдын ала жооп берүү механизмине айланышы мүмкүн.
— Саясий-экономикалык перспективалар тууралуу эмне айтууга болот?
— Биз товар айлануунун өсүшү, биргелешкен долбоорлордун өнүгүшү, пакистандык рыноктун кыргыз товарлары үчүн ачык болушу, билим берүү жана технологиялык программалардын кеңейиши тууралуу сөз кылабыз. Бирок бул пландарды чыныгы натыйжага айлантуу үчүн логистика, инфраструктура, бажы механизмдери жана инвестициялык чөйрө боюнча системалуу иш керек.
— Визиттин жалпы маанисин кандайча жыйынтыктоого болот?
— Садыр Жапаровдун Пакистанга визити — Борбор жана Түштүк Азиянын өз ара аракеттенишинин жаңы деңгээлин түзүүгө жасалган кадам. Кыргызстан Пакистан үчүн транспорттук, энергетикалык жана билим берүү багытындагы өнөктөш катары өз позициясын бекемдөөгө, ошондой эле түздөн-түз атайын кызматтар менен диалог аркылуу региондук коопсуздуктун деңгээлин жогорулатууга мүмкүнчүлүк алды. Мындай кызматташтык бүткүл региондун кызыкчылыгына жооп берет жана Борбор Азия чек араларында жаңы «ысык чекиттин» пайда болуусун алдын алууга жөндөмдүү.
